Leaderboard

Omurilik Felcinde Sonda Yöntemi Kişinin Kendi Kararıyla Değiştirilmemelidir Omurilik felcinden sonra mesaneyi yöneten sinirler etkilenebilir. Mesane dolduğunda kişi bunu hissetmeyebilir, mesane hiç kasılmayabilir, kontrolsüz şekilde kasılabilir veya mesane kasılırken idrar yolundaki kapak aynı anda gevşemeyebilir. Bu nedenle dışarıya idrar gelmesi, mesanenin sağlıklı ve güvenli şekilde boşaldığı anlamına gelmez. Omurilik felcinde mesane tedavisinin birinci amacı yalnızca kişinin kuru kalması ya da idrarını çıkarabilmesi değildir. Asıl amaç, idrarı düşük basınç altında depolayıp güvenli şekilde boşaltarak böbrekleri korumaktır. Yüksek mesane basıncı zamanla idrarın böbreklere doğru geri kaçmasına, böbreklerde genişlemeye, tekrarlayan enfeksiyonlara ve böbrek fonksiyon kaybına neden olabilir. Bu süreç bazen ağrı ya da belirgin bir şikâyet oluşturmadan ilerleyebilir. Prezervatif sonda mesaneyi boşaltan bir sonda değildir Prezervatif sonda, penisin dışına takılan ve dışarı çıkan idrarı torbada toplayan bir sistemdir. Mesanenin içine girmez; mesanedeki idrarı çekmez, kalan idrarı boşaltmaz ve yüksek mesane basıncını tek başına tedavi etmez. Bu nedenle “idrarım kendiliğinden geliyor, prezervatif sonda takarsam sorun çözülür” diye düşünmek tehlikeli olabilir. Mesane kasılırken idrar kapağı yeterince açılmıyorsa idrarın bir kısmı dışarı çıkmasına rağmen mesane içinde yüksek basınç ve fazla miktarda artık idrar kalabilir. Kişi torbada idrar gördüğü için mesanenin tamamen boşaldığını düşünebilir; fakat böbrekler zarar görmeye devam edebilir. Prezervatif sonda ancak mesanenin güvenli basınçlarla boşaldığı gösterilmiş ve uygun takibi yapılabilen erkeklerde bir idrar toplama yöntemi olarak kullanılabilir. TAK neden uygulanır? Temiz aralıklı kateterizasyon, yani TAK; mesaneyi belirli aralıklarla boşaltmak için sondanın takılıp idrar boşaldıktan sonra çıkarılmasıdır. Mesanesini yeterince boşaltamayan nörolojik hastalarda genel olarak tercih edilen yöntemlerden biridir. Kalıcı sonda yerine aralıklı kateterizasyon, uygulanması mümkün olan hastalarda çoğunlukla öncelikli olarak değerlendirilir. TAK birçok kişide yaklaşık 4–6 saatte bir uygulanır; ancak herkese aynı saat programı verilmez. Sıvı tüketimi, mesane kapasitesi, kaçaklar, gece durumu ve her kateterizasyonda çıkan idrar miktarına göre süre kişiye özel ayarlanır. Kateterle çıkan miktar sürekli 500 mililitrenin üzerine çıkıyorsa kateterizasyon sıklığı ve sıvı düzeni sağlık ekibi tarafından yeniden değerlendirilmelidir. Kişi “artık kendim idrar yapabiliyorum” diyerek TAK’ı kendi başına bırakmamalıdır. Önce işeme sonrasında mesanede kalan idrar miktarı ve işeme sırasındaki mesane basıncı değerlendirilmelidir. Bir miktar idrar çıkarabilmek, mesanenin tamamen veya düşük basınçla boşaldığını kanıtlamaz. Ürodinami neden önemlidir? Ürodinami, mesane dolarken ve boşalırken oluşan basıncı, mesanenin kapasitesini, esnekliğini, istemsiz kasılmaları ve mesane ile idrar kapağının uyumlu çalışıp çalışmadığını değerlendiren testtir. Nörolojik hastalarda alt idrar yollarının işlevini objektif olarak ortaya koyabilen temel incelemedir. Mümkün olduğunda video-ürodinami, idrarın böbreklere geri kaçması gibi durumlar hakkında da ek bilgi sağlayabilir. Özellikle TAK’ı bırakıp kendiliğinden veya refleks işemeye geçmek, kalıcı sondayı çıkarmak ya da prezervatif sonda kullanmaya başlamak gibi önemli bir değişiklikten önce nöroürolojiyle ilgilenen bir üroloji hekimi tarafından değerlendirme yapılmalıdır. Genellikle şu bilgiler birlikte değerlendirilir: Ürodinami veya video-ürodinami sonucu İşeme sonrasında mesanede kalan idrar miktarı Böbrek ve mesane ultrasonu Kreatinin, eGFR ve gerektiğinde ek böbrek testleri Mesane kapasitesi ve esnekliği Mesane içindeki dolum ve boşaltım basınçları Mesane ile idrar kapağı arasındaki uyum İdrar kaçırma, enfeksiyon ve otonom disrefleksi öyküsü El fonksiyonu, bakım desteği ve kişinin günlük yaşam koşulları Ürodinaminin herkeste sabit bir takvimle sürekli yapılması gerekmez. Ancak omurilik yaralanmasında başlangıçta riskin belirlenmesi, yüksek riskli kişilerin takibi, önemli şikâyet değişiklikleri ve mesane boşaltma yönteminin değiştirilmesi sırasında tekrar değerlendirilmesi önemlidir. Takip aralığı kişinin risk durumuna ve tedavisine göre belirlenmelidir. Mesane ilacı neden verilebilir? Bazı omurilik felçlilerinde mesane dolarken istemsiz ve kuvvetli kasılır veya yeterince esneyemez. Böyle durumlarda mesane içi basıncı düşürmek ve kapasiteyi artırmak amacıyla çoğunlukla mesane kasılmalarını azaltan antimuskarinik ilaçlar kullanılabilir. Bazı kişilerde başka ilaçlar, mesaneye botulinum toksini uygulaması veya idrar çıkışındaki direnci azaltan tedaviler gerekebilir. TAK yapılmasına rağmen mesane yüksek basınçla çalışıyorsa yalnızca kateterle idrarı boşaltmak yeterli olmayabilir; TAK ile basıncı azaltan tedavinin birlikte kullanılması gerekebilir. İlacın başlanması, kesilmesi veya dozunun değiştirilmesi ürodinami sonucu ve doktor değerlendirmesiyle yapılmalıdır. Daimî sonda ne zaman kullanılır? Daimî sonda bazı kişilerde el fonksiyonlarının yetersiz olması, yardımcı bulunamaması, TAK’ın uygulanamaması veya diğer yöntemlerle mesanenin güvenli şekilde yönetilememesi gibi durumlarda gerekli olabilir. Ancak uzun süreli sonda; taş, tekrarlayan enfeksiyon, üretra hasarı ve başka komplikasyonlar bakımından düzenli takip gerektirir. Daimî sonda kullanılması gerekiyorsa sondanın üretradan mı yoksa karın üzerinden mesaneye yerleştirilen suprapubik yöntemle mi uygulanacağı ürolog tarafından değerlendirilmelidir. Daimî sondayı kişinin kendi kararıyla çıkarıp prezervatif sondaya geçmesi güvenli değildir. Ne zaman yeniden değerlendirme gerekir? Aşağıdaki durumlarda üroloji kontrolü geciktirilmemelidir: TAK aralarında yeni veya artan idrar kaçağı Kateter yapmanın zorlaşması ya da kanama Kateterle çıkan idrar miktarının belirgin artması veya azalması Tekrarlayan ateşli idrar yolu enfeksiyonları Böbrek veya mesane taşı Kanlı idrar Artan spazm, terleme veya otonom disrefleksi Böbrek ultrasonunda genişleme Böbrek fonksiyonlarında bozulma Kullanılan yöntemi değiştirme isteği Sonuç TAK, daimî sonda ve prezervatif sonda birbirinin yerine kişinin kendi kararıyla geçebileceği basit seçenekler değildir. Prezervatif sonda yalnızca dışarı çıkan idrarı toplar; mesanenin içeride düşük basınçla ve tamamen boşaldığını garanti etmez. Bu nedenle TAK’ı bırakmadan, daimî sondayı çıkarmadan veya prezervatif sondaya geçmeden önce nöroüroloji konusunda deneyimli bir üroloğa başvurulmalı; ürodinami, mesanede kalan idrar, böbrek ultrasonu ve böbrek fonksiyonları birlikte değerlendirilmelidir. Torbaya idrar gelmesi böbreklerin güvende olduğu anlamına gelmez. Mesane yöntemi rahatlığa göre değil, böbrekleri koruyacak şekilde seçilmelidir.